Gdansk w II wojnie swiatowej przeżyl jedne z najbardziej dramatycznych doswiadczen w swojej ponad 1000-letniej historii – od pierwszych strzalow na Westerplatte 1 wrzesnia 1939 roku, ktore zapoczatkowaly najkrwawszy konflikt w dziejach ludzkosci, po niemal calkowite zniszczenie Starego Miasta w marcu 1945 roku i bezprecedensowa odbudowe w nastepnych dekadach. W 2026 roku wojenna historia Gdanska przyciaga setki tysiecy turystow do Muzeum II Wojny Swiatowej (ocena 4,8/5 na Google Maps, ponad 30 000 recenzji), na Westerplatte i do innych miejsc pamieci. Wedlug danych muzealnych, w 2025 roku ponad 600 000 osob odwiedzilo Muzeum II Wojny Swiatowej, a Westerplatte – ponad 400 000. W tym artykule opowiadamy pelna historie wojennego Gdanska – od przyczyn konfliktu, przez kluczowe wydarzenia, po heroiczna odbudowe.
Czym jest wojenna historia Gdanska?
Gdansk zajmuje unikalne miejsce w historii II wojny swiatowej – tu sie zaczela. 1 wrzesnia 1939 roku o godzinie 4:45 niemiecki pancernik Schleswig-Holstein otworzyl ogien na polska placowke wojskowa na Westerplatte. Jednoczesnie oddzialy SS i policji gdanskiej zaatakowaly Poczte Polska. Te dwa wydarzenia zapoczatkowaly 6 lat wojny, ktora pochłonela ponad 60 milionow ofiar na calym swiecie.
Kluczowe fakty o Gdansku w II wojnie swiatowej:
- 1 wrzesien 1939 – poczatek II wojny swiatowej (Westerplatte, Poczta Polska)
- Obrona Westerplatte: 7 dni (1-7 wrzesien 1939), 182 obronców polskich
- Obrona Poczty Polskiej: 15 godzin, 38 obroncow (6 przezylo)
- Marzec 1945: zdobycie Gdanska przez Armie Czerwona, 90% zniszczenia Starego Miasta
- Ofiary wsrod ludnosci cywilnej: szacunkowo 10 000-15 000 podczas walk o miasto
- Czas odbudowy: 1945-1970 (25 lat)
- Muzeum II Wojny Swiatowej: otwarte 2017, pl. W. Bartoszewskiego 1
- 1 wrzesnia – rocznica wybuchu II WS, uroczystosci na Westerplatte (przemowienia, salwy honorowe)
- 30 marca – rocznica zdobycia Gdanska 1945
- 8 maja – Dzien Zwyciestwa, wydarzenia w Muzeum II WS
- Stare Miasto odbudowane – bezposrednio, 90% rekonstrukcja
- Europejskie Centrum Solidarnosci – 15 min pieszo
- Twierdza Wisloujscie – XIV-XVIII w., fortyfikacje morskie, 15 PLN
- Cmentarz Zolnierzy Radzieckich – ul. Giełguda, bezplatny
- Muzeum Bursztynu – w odbudowanej Wiezy Wieeziennej
- Poczatek II WS: 1 wrzesien 1939, godz. 4:45 (Westerplatte)
- Obrona Westerplatte: 7 dni, 182 obroncow
- Obrona Poczty Polskiej: 15 godzin, 38 obroncow
- Zniszczenie Starego Miasta: ponad 90%
- Czas odbudowy: 25 lat (1945-1970)
- Odwiedzajacy Muzeum II WS rocznie: ponad 600 000
- Powierzchnia ekspozycji Muzeum: ponad 5 000 m²
- Koszt budowy Muzeum: ok. 350 mln PLN
Ciekawostka: Gdansk jest jedynym miastem na swiecie, w którym rozpoczela sie II wojna swiatowa i jednoczesnie (symbolicznie) zakonczyl sie komunizm w Europie (Solidarnosc 1980).
Znaczenie Gdanska w kontekscie wojny
Gdansk przed wojna mial status Wolnego Miasta pod ochrona Ligi Narodow, z wiekszosc niemiecka populacja i polska mniejszoscia. Hitler zadeklarował chec „odzyskania” Gdanska dla Rzeszy jako pretekst do inwazji na Polske. Los Gdanska byl jednym z glownych punktów zapalnych w Europie lat 30. XX wieku. Zrozumienie tej sytuacji pomaga pojac, dlaczego wlasnie tu padly pierwsze strzaly. Muzeum II Wojny Swiatowej (pl. W. Bartoszewskiego 1, bilety 25 PLN) prezentuje te kontekst w sposob kompleksowy i przystepny.
Dla kogo jest ta historia?
Wojenna historia Gdanska jest wazna dla kazdego. Milosnnicy historii wojskowej odwiedzą Westerplatte, Muzeum Poczty Polskiej i fortyfikacje. Rodziny z dziecmi skorzystaja z interaktywnych wystawe w Muzeum II Wojny Swiatowej (dostosowane do roznych grup wiekowych). Studenci historii znajda tu jedne z najlepszych zbiorow dokumentujacych II wojnee swiatowa z perspektywy cywilnej. Kazdy turysta odwiedzajacy Gdansk powinien poswiecic minimum pol dnia na poznanie tej czesci historii.
Kontekst przedwojenny
Wolne Miasto Gdansk (1920-1939) bylo tworem traktatu wersalskiego – autonomicznym miastem pod ochrona Ligi Narodow, z parlamentem zdominowanym od 1933 roku przez NSDAP. Gauleiter Albert Forster prowadzil agresywna politykę nazyfikacji – rozwiazano polskie organizacje, zamykano polskie szkoly, przsladowano Zydow (Noc Krysztalowa w Gdansku, 12/13 listopada 1938). W 1939 roku Gdansk mial ok. 250 000 mieszkancow, z czego ok. 96% stanowili Niemcy i ok. 3% Polacy.
Kluczowe wydarzenia wojenne w Gdansku
Obrona Westerplatte (1-7 wrzesien 1939)
Westerplatte to polwysep na ujsciu Martwej Wisly, na ktorym od 1925 roku stacjonowal polski garnizon Wojskowej Składnicy Tranzytowej. 1 wrzesnia 1939 o 4:45 pancernik Schleswig-Holstein otworzyl ogien na polskie pozycje. 182 polskich zolnierzy pod dowodztwem mjr. Henryka Sucharskiego stawiło opor ponad 3 500 zolnierzom niemieckim wspieranymi przez artylerie okretowa i lotnictwo.
Obrona Westerplatte stala sie symbolem polskiego oporu. Mjr Sucharski po kapitulacji zostal oddany honorom wojskowymi przez Niemcow, co było uznaniem niezwyklego mestwa obroncow. Straty polskie: 15 zabitych, 50 rannych. Straty niemieckie: ok. 300 zabitych i rannych (dane sporne).
Dzis Westerplatte jest miejscem pamieci z pomnikiem Obroncow Wybrzeza (wysokosc 25 m) i Wartownią nr 1 – jedyna zachowana fortyfikacja. Dojazd tramwajem wodnym F5 z Zielonej Bramy (40 min, 18 PLN) lub autobusem 106 (30 min, 4,80 PLN). Wstep na teren bezplatny.
Obrona Poczty Polskiej (1 wrzesien 1939)
Równolegle z atakiem na Westerplatte, o godzinie 4:45 oddzialy SS Heimwehr Danzig i policja gdanska zaatakowaly budynek Poczty Polskiej przy Heveliusplatz (dzis plac Obroncow Poczty Polskiej 1/2). 38 polskich pocztowcow, uzbrojonych jedynie w bron reczna, bronilo budynku przez 15 godzin przeciw wielokrotnej przewadze. Po kapitulacji Niemcy rozstrzelali 31 obroncow jako „partyzantow” – wbrew konwencji genewskiej. Tylko 6 przezylo (ukryli sie lub uciekli).
Muzeum Poczty Polskiej (pl. Obroncow Poczty Polskiej 1/2, bilet 8 PLN) prezentuje historie obrony z rekwizytami i swiadectwami. Budynek jest zachowany w oryginale ze sladami po kulach.
Zniszczenie Gdanska (marzec 1945)
Walki o Gdansk trwaly od konca lutego do konca marca 1945 roku. Armia Czerwona nacierala na miasto z zachodu i poludnia, a niemieccy obronce stawiali zaciety opor. Podczas walk obie strony nie szczedzily cywilnej zabudowy. Naloty bombowe, ostrzal artyleryjski i pozary doprowadzily do zniszczenia ponad 90% zabudowy Glownego Miasta.
30 marca 1945 roku Gdansk zostal oficjalnie zdobyty przez Armie Czerwona. Miasto bylo polem ruin – z 958 kamienic na Glownym Miescie ocalalo zaledwie kilkadziesiat. Ludnosc niemiecka w duzej czesci uciekla lub zostala ewakuowana droga morska. Na ich miejsce przybywali Polacy – przesiedlency z utraconych Kresow Wschodnich i osadnicy z calej Polski.
Heroiczna odbudowa (1945-1970)
Odbudowa Starego Miasta Gdanska jest jednym z najbardziej imponujacych projektow rekonstrukcyjnych w historii europejskiej urbanistyki. Decyzja o odtworzeniu historycznego wygladu (a nie budowie nowoczesnego miasta na gruzach) byla kontrowersyjna, ale ostatecznie zaowocowala powstaniem jednego z najpiekniejszych starych miast w Polsce.
Etapy odbudowy:
Architekci korzystali z historycznych rycin, malowideł (m.in. widoki Gdanska autorstwa Izaaka van den Blocke z XVII w.), planow urbanistycznych i fotografii przedwojennych. Kamienice odtworzono z zachowaniem historycznych fasad, ale z nowoczesnymi wnętrzami. Bazylika Mariacka odzyskala splendor do lat 50., Zuraw odbudowano do 1962 roku, Ratusz Glowny – do 1970.
Praktyczny przewodnik po wojennym Gdansku
Plan zwiedzania
Koszty zwiedzania wojennych miejsc
Jak dojechac do wojennych miejsc?
Muzeum II Wojny Swiatowej: pl. W. Bartoszewskiego 1, 12 min pieszo od Dworca Glownego. Tramwaje: 2, 3, 5 – przst. Politechnika.
Poczta Polska: pl. Obroncow Poczty Polskiej, 6 min pieszo od Dworca Glownego.
Westerplatte: tramwaj wodny F5 z Zielonej Bramy (40 min, 18 PLN) lub autobus 106 z centrum (30 min, 4,80 PLN).
Stare Miasto (odbudowane): bezposrednio przy Dworcu – 5-8 min pieszo do ul. Dlugiej.
Opinie odwiedzajacych
Recenzje
Muzeum II Wojny Swiatowej ma ocene 4,8/5 na Google Maps – najwyzszej oceniane muzeum w Polsce. Recenzje chwalą ogrome, immersyjne przestrzenie wystawy, osobiste historie ofiar i zolnierzy, interaktywne elementy i poruszajaca atmosfere. Westerplatte: 4,4/5, z uwaga ze obecny pomnik jest w fazie modernizacji (2024-2026), ale teren jest otwarty i Wartownia nr 1 dostepna. Poczta Polska: 4,5/5, kameralne muzeum z mocna opowiescia.
Wskazowki gdanszczan
Lokalni radzą: idz do Muzeum II Wojny Swiatowej rano (9:00) – po poludniu kolejki siegaja 30-60 minut w sezonie. Zabierz chusteczki – wystawa jest poruszajaca. Na Westerplatte jezdz tramwajem wodnym – rejs sam w sobie jest atrakcja. Muzeum Poczty Polskiej jest czesto pomijane przez turystow, a to kameralne, wzruszajace miejsce. Spacer po odbudowanym Starym Miescie z swiadomoscia, ze 90% tego, co widzisz, to rekonstrukcja po wojnie, daje zupelnie inna perspektywe na to niezwykle miasto.
Sezonowosc i godziny
Informacje na 2026
Muzeum II Wojny Swiatowej: wtorek-niedziela 10:00-19:00 (maj-wrzesien), 10:00-17:00 (pazdziernik-kwiecien). Poniedzialki nieczynne. W czwartki bilet ulgowy za darmo.
Westerplatte: teren dostepny caly rok. Tramwaj wodny: maj-wrzesien.
Poczta Polska: wtorek-niedziela 10:00-17:00, poniedzialki nieczynne.
Rocznice i uroczystosci
Atrakcje w okolicy
Historyczne miejsca w poblizu
Restauracje w okolicy muzeow
Statystyki
Liczby i fakty
Gdansk na tle wojennych miast Europy
Stopien zniszczenia Gdanska (90%+) jest porownywmany z Warszawa (85%) i Dreznem (75%). Jednak w przeciwienstwie do wielu miast niemieckich (np. Frankfurt, ktory odbudowano w stylu nowoczesnym), Gdansk – jak Warszawa – zdecydowal sie na wierną rekonstrukcje historycznego wygladu. Pod wzgledem jakosci ekspozycji muzealnej Muzeum II Wojny Swiatowej jest porownywane z Imperial War Museum w Londynie, Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie i Yad Vashem w Jerozolimie.
Los ludnosci cywilnej
Historia Gdanska w II wojnie swiatowej to nie tylko bitwy i fortyfikacje – to przede wszystkim losy setek tysiecy zwyklych ludzi. Przed wojna w Gdansku zyla spolecznosc niemiecka, polska, kaszubska i zydowska. Kazda z tych grup doswiadczyla tragedii wojny na swoj sposob.
Zydzi gdanscy
Przed dojsciem NSDAP do wladzy w Gdansku zyla spolecznosc ok. 10 000 Zydow. Po 1933 roku nasilily sie represje: bojkot zydowskich sklepow, zakazy zawodowe, konfiskata mienia. W Noc Krysztalowa (12/13 listopada 1938) spalono Wielka Synagoge przy Reitbahnstrasse (dzis ul. Bogusławskiego). Do 1939 roku wiekszosc Zydow emigrowala – ci, ktorzy pozostali, zostali deportowani do obozow zaglady. Po wojnie spolecznosc zydowska w Gdansku praktycznie przestala istniec.
Polacy w Wolnym Miescie
Polska mniejszosc w Gdansku (ok. 10 000 osob w 1939) byla systematycznie przsladowana od 1933 roku. Po wybuchu wojny Niemcy aresztowali ok. 1 500 Polakow – wielu z nich trafilo do obozu koncentracyjnego KL Stutthof (ok. 35 km od Gdanska), jednego z pierwszych obozow utworzonych przez nazistow. Stutthof dzialal od 1939 do 1945 roku – przez oboz przeszlo ok. 110 000 wiezniow, z ktorych ok. 65 000 zginelo.
Ucieczka i przesiedlenia
W styczniu-marcu 1945 roku, w obliczu zbliząjacej sie Armii Czerwonej, setki tysiecy niemieckich mieszkancow Gdanska i Prus Wschodnich podjelo dramatyczna ucieczke. Wielu ewakuowalo sie droga morska – najbardziej tragicznym epizodem bylo zatopienie statku Wilhelm Gustloff 30 stycznia 1945 roku przez radziecki okret podwodny. Zginelo ok. 9 000 osob – to najwieksza katastrofa morska w historii. Po zakonczeniu walk pozostala ludnosc niemiecka zostala wysiedlona, a na jej miejsce przybyli Polacy z Kresow Wschodnich.
Najczesciej zadawane pytania
Czy warto odwiedzic Muzeum II Wojny Swiatowej?
Tak, Muzeum II Wojny Swiatowej w Gdansku (pl. W. Bartoszewskiego 1) jest jednym z najlepszych muzeow historycznych na swiecie. Ekspozycja na ponad 5 000 m² laczty osobiste historie z szerokim kontekstem geopolitycznym. Bilety: 25 PLN (normalny), 18 PLN (ulgowy). Zarezerwuj minimum 3 godziny.
Czy Westerplatte jest otwarte do zwiedzania?
Tak, teren Westerplatte jest otwarty caly rok (bezplatnie). Pomnik Obroncow Wybrzeza (25 m wysokosci) jest widoczny z daleka. Wartownia nr 1 jest czesciowo odnowiona. Trwa modernizacja terenu (2024-2026), ale zwiedzanie jest mozliwe. Dojazd: tramwaj wodny F5 (maj-wrzesien, 18 PLN) lub autobus 106 (caly rok, 4,80 PLN).
Ile czasu potrzeba na zwiedzenie wojennych miejsc?
Na kompletne zwiedzenie wojennych miejsc Gdanska potrzeba minimum 1 pelnego dnia: Muzeum II WS (3h) + Poczta Polska (1h) + Westerplatte (2h z dojazdem tramwajem wodnym) + spacer po odbudowanym Starym Miescie (1h). Jesli chcesz dodac ECS – zaplanuj 1,5 dnia.
Czy ekspozycja jest odpowiednia dla dzieci?
Tak, ale z zastrzezeniami. Muzeum II Wojny Swiatowej ma sekcje dostosowane do roznych grup wiekowych, ale niektoree eksponaty (fotografie ofiar, osobiste przedmioty) moga byc nieodpowiednie dla malych dzieci. Muzeum rekomenduje wiek 12+ na cała ekspozycje. Dla mlodszych dzieci dostepna jest czesc edukacyjna.
Jak daleko jest Muzeum II Wojny Swiatowej od Dworca?
Muzeum II Wojny Swiatowej (pl. W. Bartoszewskiego 1) znajduje sie ok. 1 km od Dworca Glownego Gdansk – ok. 12 minut spacerem. Tramwajem (linie 2, 3, 5) do przystanku Politechnika, dalej 5 min pieszo. Komunikacja miejska obsluguje ten rejon bardzo dobrze.
